नेपालको हुम्ला जिल्लाको दुर्गम लिमी उपत्यकामा दुर्लभ र संकटापन्न कालिकण्ठ सारस (ब्ल्याक-नेक्ड क्रेन) को पहिलो पुष्टि भएको प्रजननले चरा विज्ञहरूलाई उत्साहित बनाएको छ। बर्ड कन्जर्भेसन नेपाल (बीसीएन) का अनुसन्धान टोलीले साक्या खोलाको मैदानमा सारस जोडीले आफ्नो बच्चालाई हेरचाह गर्दै गरेको अभूतपूर्व दृश्य कैद गरेको छ। यसले नेपाललाई यी चराहरूको मौसमी विश्रामस्थलबाट पूर्ण प्रजनन क्षेत्रमा रूपान्तरण गरेको छ।
वरिष्ठ चरा विज्ञ हेम सागर बरालले यसलाई ‘राष्ट्रिय महत्वको क्षण’ भनेका छन्। गत वर्षदेखि हुम्लाका उच्च हिमाली वेटल्यान्डमा यी सारसहरूको नियमित उपस्थिति पत्ता लागे पनि, प्रजननको पुष्टि १२ वर्षपछि भएको हो। अनुसन्धान टोलीले ४,५०० मिटर उचाइमा तीन हप्ता क्याम्प गर्दै कठिन हिमाली मौसममा यो सफलता हासिल गरेको थियो। नेपालमा अब निम्न भूभागको सारस र उच्च हिमाली कालिकण्ठ सारस दुवैको प्रजनन भएको छ, जसले देशको चरा विविधतालाई थप समृद्ध बनाएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार, नेपालमा हाल ९०२ प्रजातिका चराहरू दर्ता छन्, तर आवास नष्ट, जलवायु परिवर्तन, पूर्वाधार विकास र अत्यधिक चरनले यी संवेदनशील प्रजातिहरूलाई खतरा पुर्याइरहेको छ। संरक्षणवादीहरूले हिमाली वेटल्यान्डको तत्काल संरक्षण र चरा पर्यटनको सम्भावनालाई जोड दिएका छन्। नेपालको बढ्दो चरा विविधताले अन्तर्राष्ट्रिय बर्डवाचरहरूलाई आकर्षित गर्दैछ, जसले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई पनि बलियो बनाउन सक्छ।
यो खोजले नेपालको जैविक विविधताको महत्वलाई पुनः उजागर गरेको छ। बीसीएनले थप अनुसन्धान र संरक्षण अभियान चलाउने योजना बनाएको छ, जसमा स्थानीय समुदायको सहभागिता अपरिहार्य छ। हुम्लाका बासिन्दाहरूले यसलाई गर्वको विषय मानेका छन्, तर दिगो संरक्षणका लागि सरकारी नीतिको आवश्यकता औंल्याएका छन्।
